Khi đối diện với khủng hoảng, cá nhân con người hay doanh nghiệp hay bộ máy công quyền thường chọn một trong hai phản ứng: hoặc sửa đổi toàn diện để thích nghi với hoàn cảnh mới; hoặc quay về với những thói quen xưa cũ mà họ cho rằng đã giúp họ đạt được quyền và lợi hiện nay.
Sau gói kích cầu 8 tỷ đô la năm 2008, Việt Nam đã chứng kiến lạm phát phi mã hơn 22% và việc kém hiệu quả khi kích cầu đầu tư công đã tạo một phản ứng dây chuyền từ nhập siêu, dự trữ ngoại tệ dút giảm, nợ công gia tăng, tiền đồng mất giá…
Các doanh nghiệp nhà nước , chỉ đạo của nền kinh tế thì tự giết mình với khả năng yếu kém khi phải quản trị một lượng tiền khủng. Chánh sách siết chặt tiền tệ sau đó để giữ cương con ngựa kinh tế đã tạo nên sự suy thoái đình đốn hiện nay. Sau khi đổ tiền cứu ngân hàng và chứng khoán, chánh phủ đang dồn nỗ lực để cứu bất động sản. Thay vì gói kích cầu, lần này chúng ta sử dụng một tên khác: tái cấu trúc, gói cứu trợ hay tốt hơn, gói từ thiện? Trong một xứ thích dùng khẩu hiệu, có lẽ cái tên gọi thực sự quan trọng?
Tầm cỡ của gói cứu trợ
Phát pháo đầu tiên, ông Vũ Xuân Thiện, Phó cục trưởng cục quản lý nhà và thị trường BDS tuyên bố chắc nịch là “Có tiền lúc này tôi sẽ mua nhà”. Một ông Trưởng Phòng mới 29 tuổi ở Hải Dương đã nghe lời khuyên và đang xây một dinh tự triệu đô làm tốn bao nhiêu giấy mực của báo chí. So với ông Trưởng Phòng, tôi chắc chắn là ông Thiện có nhiều tiền hơn vì thâm niên công vụ và tôi đang đợi một cuộc họp báo kế tiếp liệt kê các căn nhà ông vừa mua.
Sau đó, Thứ Trưởng Xây Dựng Nguyễn Trần Nam khoe có 120 ngàn tỷ sắp đổ vào BDS trong số 210 ngàn tỷ đầu tư công sẽ bơm vào 2012. Ông còn dọa thêm là hệ thống ngân hàng đã khoanh các nợ BDS hơn 100 ngàn tỷ và chánh phủ sẽ dùng gói trái phiếu 38 ngàn tỷ để thổi thêm vào thị trường BDS. Chưa hết, ông còn khuyên là dân nên đổi hết vàng và đô la để lấy tiền mua nhà. Giữ vàng và đô la vừa phạm luật vừa không hiệu quả. Trực tiếp và gián tiếp, tổng cộng gói cứu trợ BDS có thể lên đến 400 ngàn tỷ đồng (20 tỷ đô la).
Những hệ quả xa gần
Tôi không biết có bao nhiêu đại gia BDS trên toàn quốc đang “đắp chiếu”? Con số chắc không hơn vài ngàn. Dĩ nhiên, nếu giá BDS xuống quá thấp thì các đại gia ngân hàng, chứng khoán và các nhà đầu cơ thứ cấp cũng bị vạ lây, vì như ông Lê Mạnh Hà (Phó Chủ Tịch UBND HCM) đã công nhận, giá BDS là tiền đề cho bài toán kinh tế và chánh trị của Việt Nam. Nhưng mọi người dân sẽ phải chịu chung những hệ quả xấu tốt, xa gần mà giải pháp cứu trợ này sẽ đem lại:
- Khi một số tiền khủng như vậy đổ vào thị trường BDS thì ảnh hưởng trên giá cả sẽ phải có, dù chỉ tạm thời. Bong bóng sẽ không nổ tung vào cuối 2012 như nhiều người tiên đoán vì chánh phủ đang hết sức thổi hơi bằng máy bơm và cả bằng miệng. Nhưng một căn nhà mơ ước cho đại đa số người dân sẽ vẫn nằm ngoài tầm tay trong 5, 10 năm tới vì mức giá vẫn là một ảo tưởng dựng lên bởi những thế lực ngoài thị trường. Con bệnh sẽ trầm trọng hơn vì cuộc giãi phẩu cần thiết đã được dời lại cho đến khi không còn gì để mổ trong đợt điều chỉnh sẽ đến.
- Cái giá phải trả (không có bữa ăn nào miễn phí) cho lượng tiền 400 ngàn tỷ trong một thời gian ngắn là giá trị thực sự của đồng tiền VN sẽ phải giảm dù tỷ giá chánh thức có thể được duy trì qua các biện pháp hành chánh. Để tránh lạm phát phi mã, chánh phủ sẽ phải thực hiện việc kiểm soát giá cả trên một bình diện sâu rộng. Ngoài xăng dầu, gạo, điện nước…, các món hàng như dược phẩm, vận chuyển công cộng, các hàng tiêu dung thông dụng …sẽ không được tăng giá. Đây là một bước lùi khá sâu cho nền kinh tế thị trường.
- Trong môi trường của nền kinh tế chỉ huy, các doanh nghiệp tư nhân với mục tiệu kiếm lời (profit-seeking) sẽ khổ sở vì chi phí tăng mà giá bán bị kiểm soát chặt chẽ. Trong khi đó, doanh nghiệp nhà nước hay các công ty có liên hệ sâu xa với nhà nước sẽ có hai vũ khí bén nhọn: đặc quyền và tiền người khác (OPM) qua ngân hàng. Mô hình kinh doanh thâu tiền chỗ này (rent-seeking) sẽ lên ngôi và sẽ có thêm một loạt đại gia mới là bản sao của các đại gia hiện hữu.
- Trên hết, khi hy sinh quyền lợi của đại đa số người dân để cứu vài nhóm lợi ích, chánh phủ đã đưa ra một thông điệp rõ ràng cho mọi doanh nhân,”sai trái về đầu tư của phe ta sẽ được bảo vệ”. Người Mỹ gọi đây là một “rủi ro về đạo đức” (moral hazard) và sẽ khuyến khích những hành xử tương tự trong tương lai. Một đứa trẻ khi không bị trừng phạt vì tội đánh người, hắn sẽ có khuynh hướng gia tăng cường độ tội ác. Giết người trở thành chuyện bình thường.
Sau 2 gói kích cầu rưỡi và gần 2 ngàn tỷ đô la trong 3 năm qua, Cơ Quan Dự Trữ Trung Ương của Mỹ (Federal Reserve) đã thất bại trong việc giàm tỷ lệ thất nghiệp hay kích cầu một nền kinh tế tư nhân và năng động của Mỹ. Thành quả duy nhất họ có thể hãnh diện là cứu nguy và tạo lợi nhuận khủng cho các ngân hàng thương mại. Dự đoán lạc quan nhất là GDP Mỹ sẽ tăng trưởng khoảng 2% trong năm nay. Dù không thể bị thay thế, đồng USD vẫn chịu nhiều áp lực vì nợ công tăng vọt sau các gói kích cầu này.
Khi đối diện với khủng hoảng, cá nhân con người hay doanh nghiệp hay bộ máy công quyền thường chọn một trong hai phản ứng: hoặc sửa đổi toàn diện để thích nghi với hoàn cảnh mới; hoặc quay về với những thói quen xưa cũ mà họ cho rằng đã giúp họ đạt được quyền và lợi hiện nay. Tôi đoán là các thế hệ trẻ sẽ phải chờ thêm vài ba thế hệ nữa.
T/S Alan Phan
(bài đã đăng trên Vietnamnet ngày 5/6/2012 với tựa đề Dồn Sức Cứu BDS)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét