Reuven Brenner - Tác nhân đằng sau các kì tích kinh tế

Phạm Nguyên Trường dịch

  

Các chính trị gia và kinh tế gia hứa hẹn kinh tế phát triển, phồn vinh và mức sống ngày một cao hơn. Nhưng những khái niệm này có nghĩa là gì? Liệu có tồn tại một hệ thống tiêu chí cho phép dân chúng của một nước hay của toàn thế giới đánh giá xem là những sáng kiến trong lĩnh vực khoa học kĩ thuật hay chính trị (và tài chính) có thực sự đem lại lợi ích và làm gia tăng của cải hay không? Làm thế nào xác định được rằng việc áp dụng một sáng kiến trong lĩnh vực tài chính, việc thay đổi chiến lược của công ty hay thay đổi chính sách của chính phủ sẽ làm cho xã hội tốt lên hay xấu đi?

Thị trường và đức hạnh

Nếu chỉ nói về khả năng cung cấp hàng hóa và dịch vụ thì đa số người đều đồng ý rằng chủ nghĩa tư bản đã hoàn toàn thắng lợi khi so sánh với những hệ thống kinh tế khác, thí dụ như chủ nghĩa xã hội. Ngay cả như thế thì nhiều người phê phán sở hữu tư nhân và thị trường cũng muốn có nhiều chủ nghĩa xã hội hơn hay ít nhất cũng là giao vào tay chính phủ nhiều quyền lực hơn. Họ biện luận rằng mặc dù chủ nghĩa tư bản hoàn thành sứ mệnh theo nghĩa vật chất, nhưng không hoàn thành sứ mệnh theo nghĩa đạo đức. Điều đó có nghĩa là chủ nghĩa tư bản không đáp ứng được một số tiêu chuẩn về sự công bằng.

Tiểu luận này thách thức quan điểm như thế bằng cách khảo sát một số lĩnh vực, nơi mà đức hạnh nghiêng về phía thị trường. Điều đó không có nghĩa là xã hội dựa trên thị trường tự do là xã hội đức hạnh, trong thị trường tự do người ta có thể hành động phù hợp với đạo đức hoặc phi đạo đức, như trong các hệ thống khác mà thôi. Nhưng chủ nghĩa tư bản có một số sức mạnh đạo đức mà những hệ thống kinh tế khác không có.