Một nghìn thùng dầu trong một giây

Ngô Thanh Sơn biên dịch

Thế giới chúng ta đang sống ngày càng phụ thuộc vào dầu mỏ. Xăng dầu để chạy ô tô, máy bay, cần cẩu. Chúng ta cần dầu để sản xuất. Điều gì sẽ xảy ra nếu nguồn năng lượng đó cạn kiệt?

1000 & 1, 1000 & 2, 1000 & 3, 1000 & 4, 1000 & 5, 1000 & 6, 1000 & 7. Trong vòng bẩy giây, thế giới đã tiêu thụ một triệu lít dầu mỏ. Nó tương đương với một nghìn thùng dầu hay 160,00 lít dầu một giây. Một nghìn thùng dầu mỗi giây, mỗi giây trong một phút, mỗi phút trong một ngày. Nó không bao giờ dừng lại. Cơn khát dầu của con người như một dòng sông chảy xiết.

Thật khó mà tưởng tượng có nhiều dầu đến thế tồn tại. Mỗi năm chúng ta đốt cháy 30 tỉ thùng dầu. Trong vòng 100 năm trở lại chúng ta tiêu thụ một nghìn tỉ thùng dầu. Với sự ước lượng lạc quan nhất thì chúng ta còn một nghìn tỉ thùng dầu để khai thác và đốt cháy. Và bây giờ nếu lấy một nghìn chia cho ba mươi, bạn sẽ nghĩ chúng ta còn 33 năm nữa trước khi giọt dầu cuối cùng sẽ hết. Nhưng bạn đã nhầm. Chúng ta sẽ không tiếp tục đốt cháy ba mươi thùng dầu một năm và đột nhiên dừng lại. Đó không phải là cách mà các nền kinh tế hoạt động. Đó không phải là cách mà nền công nghiệp khai thác dầu hoạt động.

Các nền kinh tế cần tăng trưởng và sự tăng trưởng đó gắn bó chặt chẽ với năng lượng tiêu thụ. Trung Quốc cần phát triển. Ấn Độ cần phát triển. Họ cần phải sống như chúng ta, tại sao lại không nhỉ. Vậy thì chúng ta phải đốt dầu nhanh hơn nữa. Vì vậy dầu lại được khai thác nhiều hơn nữa!

Nhưng việc khai thác dầu mỏ đang ngày càng trở nên khó khăn hơn. Hầu hết dầu mỏ được khai thác từ các giếng dầu lớn cũ kỹ được tìm ra cách đây rất lâu. Không còn các giếng dầu khổng lồ mới để khai thác, chỉ có các vị trí nhỏ, hay nằm sâu dưới đáy đại dương. Lượng dầu thô còn lại đang trở nên đặc hơn, nặng hơn và chứa nhiều tạp chất hơn và tốn kém, khó khăn hơn để khai thác, tinh lọc. Và như vậy lượng dầu khai thác sẽ giảm sút.

Các nhà tư bản sẽ nói: không có gì phải lo cả, chúng ta sẽ sản xuất dầu từ các nguồn khác. Chúng ta có thể dùng than. Chúng ta có thể chạy xe bằng dầu làm từ ngũ cốc. Chúng ta sẽ tạo ra một nghìn tỷ thùng dầu khác. Nhưng đó sẽ là một công việc khó khăn và tốn kém. Nó sẽ không tạo ra một dòng chảy năng lượng như chúng ta mong muốn: một nghìn thùng dầu trong một giây.

Nếu bạn đang nghe những gì tôi nói thì có lẽ bạn được sinh ra ở kỷ nguyên của dầu mỏ. Một thời kỳ tươi sáng khi mà sự dư giả về mặt năng lượng cho phép con người tạo ra những công nghệ kỳ diệu. Với đầy đủ năng lượng, chúng ta có thể giải quyết bất cứ vấn đề gì. Bạn cần đi đến bên kia bán cầu ư? Chỉ việc dùng máy bay. Bạn cần cày cánh đồng rộng hàng triệu hecta, hay san phẳng một quả núi, hay xây một hòn đảo. Những cỗ máy khổng lồ có thể làm việc đấy. Nếu bạn cần đi mua sắm, hay đi làm, việc duy nhất bạn cần làm là tìm chiếc chìa khóa xe ở chỗ nào.

Dầu đã trở thành một phần cuộc sống của chúng ta. Chúng ta sẽ làm gì nếu nguồn cung cấp dầu ít đi? Chúng ta sẽ làm khác tất cả những gì buộc phải làm vì không còn sự lựa chọn nào khác. Chúng ta sẽ đi bộ, đạp xe nhiều hơn, tự trồng thực phẩm cho chính mình thay vì mua từ người nông dân. Nếu chúng ta có việc làm thì nó sẽ không quá xa. Chính phủ đang thảo luận về các dự án xây đường cao tốc, nhà máy hạt nhân, đô thị mới ư? Xin lỗi nhưng nó sẽ tiêu thụ một lượng lớn năng lượng. Có lẽ nó quá đắt đỏ để nghĩ đến.

Thế giới chúng ta đang bước vào một thời đại mới, thời đại hậu dầu mỏ. Một trăm năm nền kinh tế hiện đại đang đi đến chấm dứt. Sẽ không còn sự mơ mộng rằng tài nguyên là vô hạn. Không còn ảo tưởng về sự tăng trưởng mãi mãi. Chỉ có chúng ta- sáu tỷ người trên một hành tinh nhỏ bé, mỏng manh. Bây giờ giai đoạn khó khăn nhất đang đến. Liệu chúng ta sẽ chiến đấu để giành giật một phần không thể thiếu của cuộc sống hay chúng ta sẽ chia sẻ? Liệu chúng ta có thể có ít dầu hơn nhưng có nhiều thời gian, quan tâm nhiều hơn tới gia đình, cộng đồng?

Vậy hãy nhìn xung quanh và ghi nhớ thời khắc này, thời kỳ mà sự dư thừa về năng lượng đã biến những giấc mơ thành hiện thực. Hãy nhìn vào những gì khả thi và chúng ta có thể làm được những gì. Hãy tận hưởng thời đại của dầu mỏ. Nó đã lên tới cực điểm và sẽ không bao giờ quay trở lại. Nó tiêu thụ một nghìn thùng dầu trong một giây. Một triệu lít dầu trong 7 giây. Một nghìn và một. Một nghìn và hai,…

***

Cơn sốt dầu mỏ (peak oil)

Dầu được loài người phát hiện nhiều năm trước công nguyên để làm nhiên liệu và khí đốt. Mặc dù vậy, nền công nghiệp khai thác và lọc dầu hiện đại mới xuất hiện ở Bắc Mỹ vào giữa thế kỷ 19. Cho đến những năm 50 của thế kỷ 20, than vẫn là nguyên liệu chính nhưng dầu mỏ đã nhanh chóng chiếm vị thế này nhờ giá rẻ và dễ sử dụng. Hiện nay việc chuyển đổi sang sử dụng các loại năng lượng thay thế như: dầu sinh học, than, điện đang được xúc tiến ở các nước phát triển như Mỹ, Pháp, Anh nhưng việc sử dụng vẫn rất hạn chế.

Ngày nay 90% phương tiện vận tải sử dụng xăng dầu. Dầu mỏ chiếm 40% năng lượng tiêu thụ ở Mỹ, nhưng chỉ 2% điện năng tạo ra nhờ dầu. Với các công năng như một loại nhiện liệu dễ vận chuyển được dùng cho hầu hết phương tiện vận tải và là nguyên liệu nền tảng cho công nghiệp hóa học, dầu mỏ đã trở thành một trong những hàng hóa quan trọng nhất trên thế giới. Tiếp cận với nguồn dầu mỏ đã trở thành nguyên nhân chính cho nhiều cuộc chiên tranh trên thế giới như: thế chiến II, chiến tranh Iran – Iraq, chiến dịch bão táp sa mạc, chiến tranh Iraq. Ba nước sản xuất dầu mỏ lớn nhất thế giới là Ả Rập SaoĐi, Nga và Mỹ. Khoảng 80% dự trữ dầu mỏ nằm ở khu vực trung đông, với 62% nằm ở 5 nước Arab: Ả rập Sao Đi (12.5%), UAE, Iraq, Qatar và Kuwait. Tuy nhiên, với giá dầu hiện nay thì Venezuela có dự trữ nhiều hơn Ả Rập Sao Đi nhờ trữ lượng dầu từ nhựa đường.

Lý thuyết Đỉnh Điểm Dầu Mỏ được đưa ra lần đầu vào năm 1956. Nó chỉ thời điểm mà sản lượng dầu mỏ trên thế giới đạt được cao nhất, rồi sau đó sẽ đi xuống cho đến khi nguồn dầu mỏ cạn kiệt.Trữ lượng dầu mỏ trên thế giới là cố định và các dự đoán chủ yếu dựa vào lượng tăng tiêu dùng giữa các năm. Những dự đoán lạc quan nhất cho rằng đỉnh điểm sẽ xảy ra vào khoảng 2020 đến 2030 và các nguồn năng lượng thay thế sẽ được đầu tư phát triển trước khi khủng hoảng dầu mỏ diễn ra làm thay đổi cuộc sống của chúng ta. Mô hình này chỉ ra giá dầu sẽ tăng và sau đó giảm dần khi dầu mỏ được thay thế bởi các nguồn năng lượng khác. Những người bi quan cho rằng đỉnh điểm đã xảy ra hay sẽ xảy ra trong tương lai gần và các biện pháp giải quyết sẽ không thể đảo ngược xu thế. Trong sáu tháng đầu của năm 2008, có nhiều dấu hiệu cho thấy suy thoái kinh tế thế giới đang trở nên trầm trọng hơn bằng việc giá dầu liên tục tăng đến kỷ lục.

Nguồn: One thousand and one, one thousand and two, Mi-chael Lardelli- Thuyết trình viên có thâm niên trong ngành Di truyền học, đăng trên Perspective ngày 26 tháng 6 năm 2008. http://www.abc.net.au/rn/perspective/stories/2008/2285685.htm

Nguồn: Tạp chí Phía trước